Over (morele) schuldgevoelens tijdens en na de echtscheiding

Tijdens mijn studie psychologie had ik een grote interesse in het onderzoeken van schuldgevoelens, met Freud als grondlegger en verdere verdieping door Lacan. Ik onderzocht het ontstaan van schuldgevoelens tijdens de kindertijd. Mijn fascinatie ging vooral uit naar de invloed van religie en de vaderfiguur op schuldgevoelens.

Schuld wordt ons aangeleerd bij de ontwikkeling van regels en afspraken ingebed in de maatschappij. Als je niet voldoet aan een afspraak, dan ben jij verantwoordelijk voor een tekort dat iemand anders is aangedaan. Het heeft te maken met gewetensbesef. Je hebt uiterlijk zichtbare schuld (je laat een vaas vallen), maar ook schuldgevoelens die ontstaan vanuit een onmachtsgevoel.

Je moet beseffen dat je het leven niet kan controleren en dat gebeurtenissen in ons leven grotendeels buiten ons macht gebeuren. Hoe je dat kan realiseren? Dat lees je in de volgende blog. Als dat loslaten van schuldgevoelens al zo moeilijk is voor volwassenen, hoe moeilijk moet dat wel niet voor een kind zijn wiens ouders gaan scheiden?

De kinderen

Als het iets is, wat je over alle leeftijden heen nooit genoeg kan doen voor je kinderen na de scheiding, is blijven herhalen dat zij niet de schuld zijn van de scheiding. Blijf ook zeggen aan je kind: Het was de keuze van je mame en papa, waardoor jij al die veranderingen moet meemaken. Wij blijven jou graag zien en voor je zorgen.

zorgen.jpg

Hoe evolueren deze schuldgevoelens doorheen de leeftijden?

Kleuter: egocentrisme ontwikkelt zich rond deze leeftijd en ook het oorzaak gevolg denken. Daardoor ontstaat misplaatste verantwoordelijkheid. Door mijn gedrag, gevoelens, zijn mijn ouders uit elkaar.
Kind tot 8j: Het is gemakkelijker om zichzelf de schuld te geven als verklaring voor de scheiding. Anders wil dit zeggen dat er onvoorspelbare dingen in de wereld kunnen gebeuren. De ouders zijn onfeilbaar en goddelijk. Ook door de fout bij zichzelf te leggen, hebben ze de mogelijkheid om het ongedaan te maken (flinke kinderen).
Kind (9-12j): Ze begrijpen hun sociale omgeving maar kunnen het emotioneel nog niet verwerken. Daardoor reduceren ze de scheiding tot de schuldvraag. Ik ben de reden dat mijn ouders ruzie maken. Dit kunnen ze nog niet communiceren waardoor soms probleemgedrag of psychosomatische klachten kunnen ontstaan.

De ouders

In het boek Een verpletterend gevoel van verantwoordelijkheid. Waarom ouders zich altijd schuldig voelen, Kaat Schaubroeck (2010). Uitgeverij De Geus, Breda, vind je een schat aan informatie over schuldgevoelens bij ouders.

Veel ouders hebben last van schuldgevoelens. Omdat ze vinden dat ze meer tijd aan hun kinderen zouden moeten besteden bijvoorbeeld. Waar komen die schuldgevoelens vandaan? En zijn ze terecht? Een interessante visie op hedendaags ouderschap.

Bij schuldgevoel spelen 3 dingen een rol: een verwachtingspatroon, trachten aan de norm te voldoen en de illusie dat je een keuze had om het beter te doen (en niet gedaan hebt).

Normaal heeft schuldgevoel als functie dat je de juiste keuze maakt. Maar in onze  maatschappij is er zo’n dwingende norm voor goed ouderschap dat je jezelf onterecht verwijt. Daardoor ga je compenseren voor fouten die je niet gemaakt hebt. De maatschappij geeft ons een vals gevoel dat we controle over alles hebben.

Bij gescheiden ouders is het dus heel menselijk dat je in deze tijdsgeest schuldgevoelens hebt. Het wil natuurlijk zeggen dat je het goed voorhebt met je kinderen. Maar deze schuldgevoelens kunnen je hinderen om vrijuit te leven of het verkeerde voorbeeld geven aan je kinderen.

Hoe stop je deze trein van schuld die soms door je hoofd raast? Met Acceptance & commitment therapie! Daarover meer in de volgende blog.

lezing.jpg

Op 12 augustus geef ik een lezing voor gescheiden ouders, grootouders, plusouders en leerkrachten over schuldgevoelens & echtscheiding.

Schrijf je hier in!

lezing.jpg

Geef een reactie